Nhân vật Chí Phèo là một nhân vật điển hình trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao. Chí Phèo mang số phận đầy bi thảm khi bị cự tuyệt quyền làm người, quyền được ước mơ với đến hạnh phúc…Qua đó, nhà văn còn vạch ra mối mâu thuẫn giai cấp gay gắt ở nông thôn và tình trạng tha hóa phổ biến trong cái xã hội vô nhân đạo thời bấy giờ. Cùng PUD phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao qua bài viết sau đây nhé !

Giới thiệu về tác giả, tác phẩm

Tìm hiểu về nhà văn Nam Cao 

Nam Cao, sinh năm 1917 và mất năm 1951). Ông tên thật là Trần Hữu Tri, quê ở làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, phủ Lí Nhân (nay là xã Hòa Hậu, huyện Lí Nhân), tỉnh Hà Nam. Nam Cao vốn xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo nhưng rất coi trọng việc học tập. Ông được tạo điều kiện cho học đến hết bậc Thành chung thì Nam tiến để kiếm sống.

Năm 1941, tập truyện đầu tay Đôi lứa xứng đôi, tên trong bản thảo là Cái lò gạch cũ, với bút danh Nam Cao do Nhà xuất bản Đời mới Hà Nội ấn hành được đón nhận như là một hiện tượng văn học thời đó. Sau này khi in lại, Nam Cao đã đổi tên là Chí Phèo

Nam Cao đã tỏ rõ cách nhìn nhận của mình về quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật, ông cho rằng nghệ thuật nên đồng hành cũng những đau đớn, lầm than của con người: Cũng trong tác phẩm “Đời thừa”, tác giả cũng khẳng định trách nhiệm của nhà văn, đó là người vừa sáng tạo, vừa là người chiến sĩ luôn sẵn sàng cống hiến, hi sinh cho công lí và sự công bằng trong xã hội.

Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm Chí Phèo 

“Chí Phèo” là một tác phẩm vốn được khai phá từ những chất liệu có thực ở làng Đại Hoàng, song cũng có phần hư cấu để tạo nên một tuyệt phẩm phản ánh cảnh ngộ khốn cùng đến độ khiến cho những người nông dân lầm than như Chí Phèo đã có lúc phải đánh mất đi bản chất thiện lương của mình. Ban đầu, tác phẩm có nhan đề là “Cái lò gạch cũ”. Đến năm 1941, Nhà xuất bản đã đổi tên lại thành “Đôi lứa xứng đôi” và cái tên “Chí Phèo” được đặt lại bởi chính Nam Cao khi in lại trong tập “Luống cày” năm 1946.

Phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao

Cuộc sống của Chí Phèo trước khi vào tù 

Khi phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao ta thấy trước khi bị tha hóa, Chí đã từng có một cuộc sống cơ cực, bất hạnh nhưng tử tế. Từ thuở lọt lòng, Chí là một đứa trẻ hết sức khốn khổ, tủi nhục khi bị số phận cướp đi những điều bình thường nhất mà một đứa trẻ vốn có được. Chí bị cha mẹ mình bỏ rơi, trở thành một đứa trẻ vô thừa nhận và người ta nhặt được Chí trong bộ dạng “trần truồng và xám ngắt trong một cái váy đụp để bên cái lò gạch bỏ không”

Sau đó, Chí vô tình trở thành một món hàng giữa dòng đời khi bị hết người này đến người khác trong làng chuyền tay nhau nuôi. Ngay từ xuất phát điểm, có thể thấy Chí là một đứa trẻ đáng thương khi không được sống trong tình thân, không được đón nhận sự thương yêu, sự chăm sóc của cha, của mẹ. Sự sống của Chí có được có lẽ nhờ vào sự thương hại có chừng mực của những người làng khi họ cũng phải sống đời vất vả và lam lũ. Họ chỉ có thể giúp Chí trong thời gian có hạn chứ không thể cưu mang Chí cả đời. 

Thời gian thấm thoát trôi qua, Chí cứ thế lớn dần nhờ đi ở cho nhà này đến đi làm thuê cho nhà khác. Năm Chí hai mươi tuổi, Chí làm canh điền cho lí Kiến. Khi phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao, ta thấy Chí chấp nhận kiếp sống làm trâu, làm ngựa của kẻ làm thuê, người đi ở. Chí cũng đã nuôi trong mình một mơ ước là “có một gia đình nhỏ. Chồng làm cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải” rồi “lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng. Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm”

Đó là ước mơ rất đỗi bình dị nhưng lương thiện của một anh canh điền. Sống đến tuổi hai mươi, tuy không nhiều nhưng Chí không để cho sự đúng sai bị nhập nhằng, lẫn lộn. Phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao, người đọc cũng thấy Chí chấp nhận đổi sức mình làm giàu cho nhà lí Kiến để có chén cơm nhưng cảm thấy nhục nhã khi bị bà Ba sai bóp chân, trong Chí có ý thức về bản thân khi không muốn trở thành một công cụ để thỏa mãn những dục vọng của người phụ nữ đó. Đó chính là tất cả những nét chất phác, thật thà có trong Chí trước khi bị biến thành một nỗi ám ảnh của làng Vũ Đại.

Phân tích hình tượng nhân vật Chí Phèo qua bi kịch bị tha hóa

Từ một anh nông dân lương thiện, cuộc đời của Chí bị xô đẩy đi vào chỗ tha hóa. Nguyên nhân của sự tha hóa xuất phát từ thói dâm dục của bà Ba và sự ghen tuông vô lí của Bá Kiến. Chính vì thế, Chí dễ dàng bị một con người đầy thế lực như Bá Kiến cho đi tù như một cách trừng phạt vì đã làm gai mắt hắn ta. Bước ra từ nhà tù, Chí trở thành một con người hoàn toàn khác về ngoại hình: 

“Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mắt thì đen mà rấy cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết! Cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế”.

Phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao, ta còn thấy không chỉ có sự đổi khác về nhân hình, mà cả tính cách Chí Phèo cũng trở nên biến dạng. Chí trở thành một kẻ sống triền miên trong những cơn say, chuyên đi sinh sự, rạch mặt, ăn vạ và bị Bá Kiến – tác nhân đẩy Chí Phèo vào tù mua chuộc, Chí Phèo là tay sai đắc lực của hắn ta và là con quỷ dữ của làng Vũ Đại.

Như vậy có thể thấy, chính sự áp bức bóc lột đến tàn khốc ở nông thôn Việt Nam trước cách mạng tháng Tám, sự cấu kết gian trá của nhà tù thực dân và bọn cường hào ác bá đã sản sinh ra một Chí Phèo côn đồ, lưu manh. Mặc dù ban đầu vốn là người tử tế, hiền lành nhưng dưới sự chèn ép, vùi dập của xã hội đen tối kia, người dân lương thiện lại bị đẩy đến chỗ cùng đường, trở thành một con người chất chồng tội lỗi. 

Không chỉ vậy, họ còn bị những kẻ thống trị có thế lực điều khiển, lợi dụng để rồi từ chỗ bị biến dạng về nhân hình, những nạn nhân như Chí Phèo bị tha hóa cả về nhân tính. Phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao, ta dễ dàng nhận ra Chí lớn lên dù có bằng sự thương hại của dân làng nhưng dù sao đi chăng nữa họ cũng đã dùng tình người để đối đãi với một đứa trẻ bất hạnh như Chí Phèo. Vậy mà về sau, Chí Phèo lại trở thành kẻ ghê sợ, gieo rắc biết bao tai ương cho cuộc sống của mọi người tại nơi mà ngày trước hắn đã được nuôi nấng và lớn lên.

Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người khi phân tích nhân vật Chí Phèo

Phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao để thấy ngoài bi kịch bị tha hóa, Chí còn phải đón nhận một bi kịch khác đau đớn hơn, xót xa hơn, đó là bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.

Ngay từ sau khi ra khỏi nhà tù, xuất hiện với tiếng chửi bất mãn đối với trời, với đời và cả làng Vũ Đại, Chí Phèo như bị mọi người gạt ra khỏi cuộc sống bởi không một ai đáp lại tiếng chửi đó của hắn cả. Từ lúc này, Chí Phèo đã phải đón nhận bi kịch của kiếp sống cô độc, bị cự tuyệt về sự tồn tại của mình. 

Nỗi đau giờ đây không chỉ đơn thuần dừng lại ở chỗ cơm không no, áo không lành hay sống vất vưởng, không người thân, họ hàng mà là nỗi đau bị hắt hủi, ghẻ lạnh. Nếu ngày xưa, đứa bé “trần truồng và xám ngắt” chỉ bị người thân từ bỏ nhưng còn có người này người kia rủ lòng thương xót thì giờ đây dường như không có một thừa nhận sự tồn tại của Chí Phèo.

Khi gặp Thị Nở, lương tri của Chí Phèo như được thức tỉnh sau những tháng ngày triền miên trong những cơn say. Chí Phèo nghe được những âm thanh thường nhật – những âm thanh “hôm nào chả có. Nhưng hôm nay hắn mới nghe thấy”. Chí Phèo có cơ hội nhớ lại những ước mơ bình dị ngày xưa mà mình từng có và lần đầu tiên trong đời, Chí Phèo nghĩ đến sự cô độc và tương lai khi “trông thấy trước tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau” nhưng sợ nhất vẫn là sự cô độc.

Đặc biệt, sau khi đón lấy bát cháo hành là biểu hiện của tình người mà lâu lắm rồi Chí Phèo mới cảm nhận được, Chí Phèo xúc động và như được tái sinh lần nữa. Chí Phèo nhận ra mình “thèm lương thiện” rồi “muốn được làm hòa với mọi người biết bao”. Trong Chí Phèo đột nhiên có một niềm mong mỏi khôn xiết là sẽ được “họ nhận lại hắn vào cái xã hội bằng phẳng, thân thiện của những người lương thiện”.

Tuy nhiên, những mong muốn lẽ ra đáng được khuyến khích của Chí Phèo chỉ lóe lên trong bản thân Chí mà không được mọi người tiếp sức, thậm chí đáp lại còn là sự cự tuyệt đến phũ phàng. Khi phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao, ta thấy ước mơ sống lương thiện của Chí trở nên vỡ tan trước sự phản đối kịch liệt của bà cô thị Nở và sự chối từ của chính thị Nở. Họ chính là lực lượng đại diện cho định kiến của xã hội khiến hi vọng của Chí Phèo tan thành khói mây.

Trong lúc tuyệt vọng nhất vì bị đẩy đến chỗ bế tắc (không muốn quay lại làm kẻ lưu manh nhưng sống lương thiện không được chấp nhận), Chí Phèo lại có đủ sự tỉnh táo để ý thức được tác nhân nào đã dồn mình đến chỗ cùng đường như thế. Cách Chí Phèo đòi Bá Kiến trả lại sự lương thiện, hành động cầm dao đâm chết Bá Kiến và tự kết liễu đời mình là biểu hiện mạnh mẽ nhất của một ý thức muốn vùng thoát khỏi lớp da quỷ dữ đeo đẳng cuộc đời Chí Phèo bấy lâu nay. 

Tìm đến cái chết cũng là cách Chí Phèo tìm được sự sống một con người. Ngày xưa khi ra tù, để tồn tại, Chí Phèo chấp nhận bán lương tri cho quỷ dữ nhưng giờ đây, để cho thấy ý thức của một con người về nhân phẩm, Chí Phèo chấp nhận hi sinh mạng sống của chính mình để triệt tiêu cái lốt quỷ đã chế ngự mình. Hành động quyết liệt đó của Chí Phèo cho thấy một điều, dù xã hội có cự tuyệt quyền làm người, Chí Phèo cũng mong có cơ hội được đón nhận lại một lần nữa.

Bài văn mẫu: Phân tích nhân vật Chí Phèo của Nam Cao

“Chí Phèo” chỉ là một truyện ngắn và là một truyện ngắn sáng tác trong những ngày đầu mới cầm bút của Nam Cao viết về đề tài nông dân, nhưng tác phẩm chính là sự tổng hợp, kết tinh đỉnh cao của ngòi bút nhà văn. Có thể nói rằng, “Chí Phèo” là một bản án cáo trạng đanh thép đối với một xã hội phong kiến đầy bất công đã đẩy người nông dân vào con đường bần cùng hóa trước Cách mạng. Đồng thời, tác phẩm cũng là một câu chuyện chứa đựng nhiều ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Trước hết, tác phẩm “Chí Phèo” của Nam Cao đã khắc họa tấn bi kịch của người nông dân trước Cách mạng. Trong tác phẩm này, Nam Cao không đi vào nạn sưu thuế hay thiên tai dịch họa mà nhà văn lại hướng đến một phương diện khác, đó là hình tượng người nông dân cố cùng bị xã hội phá hủy về tâm hồn, hủy diệt cả nhân tính và bị phủ nhận tư cách làm người. Nỗi thống khổ ghê gớm của Chí Phèo chính là bị cướp đi hình hài của một con người, bị đẩy ra khỏi xã hội loài người và phải sống kiếp sống đớn đau như thú vật. Chí từ một anh canh điền lương thiện khỏe mạnh, vì hầu hạ bà Ba, khiến cụ Bá ghen ghét đẩy vào lao tù. Từ đây, con đường tha hóa của người nông dân chất phác bắt đầu như trượt dốc không phanh. Ra khỏi tù, người ta không nhận ra thằng Chí Phèo trước đây nữa mà thay vào đó là một hình hài quỷ dữ: “Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm […]. Cái ngực phanh đầy những nét chạm trổ rồng, phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế. Trông gớm chết!”

Với ngòi bút hiện thực, nhà văn Nam Cao đã chỉ ra rằng, để tồn tại thì những người nông dân hiền lành khốn khổ đã dần trở nên lưu manh hóa và bất cần. Họ không chỉ bị tha hóa về nhân hình mà còn bị tha hóa cả về nhân tính.

Ở tù về, Chí như biến thành một con quỷ dữ, chuyên rạch mặt ăn vạ, la làng ầm ĩ. Trở thành tay sai đòi nợ cho Bá Kiến: “Hắn đã đập nát biết bao nhiêu cảnh yên vui, làm chảy máu và nước mắt của biết bao nhiêu người dân lương thiện”. Không những thế, những hành động dã man ấy hắn đều làm trong lúc say: “ăn trong lúc say, ngủ trong lúc say, […] đập đầu, rạch mặt, giết người trong lúc say”. “Những cơn say của hắn tràn từ cơn này sang cơn khác thành những cơn dài mênh mang” khiến cho hắn chưa bao giờ tỉnh táo để ý thức về những việc mình đã và đang làm.

Chính vì trở thành “con quỷ dữ của làng Vũ Đại” mà tất cả mọi người đều cố tránh xa hắn, ngay cả khi hắn “kêu làng, không bao giờ người ta vội đến” bởi đã quá quen với cảnh hắn la làng ăn vạ. Không ai thèm chửi nhau với hắn, không ai công nhận hắn, ngay cả Thị Nở – người phụ nữ “xấu ma chê quỷ hờn” cũng không cần hắn. Khi ấy, hắn mới tỉnh ngộ nhận ra bi kịch thê lương của mình: bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người. Hắn kêu lên: “Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này? Tao không thể là người lương thiện nữa”. Đó là những câu hỏi đầy cay đắng và không có lời giải đáp. Lương thiện của con người là ở trong chính mỗi người chúng ta. Vậy mà Chí lại phải đi “đòi” lương thiện. Chính cái xã hội vô nhân tính đã cướp mất lương thiện và còn khốn nạn hơn, ngay cả cái quyền được làm một con người tử tế cũng bị xã hội ấy tước đoạt mất.

Qua tấn bi kịch của Chí Phèo, nhà văn Nam Cao đã cho người đọc thấy một hiện thực xót xa về cuộc sống và số phận của người nông dân trước Cách mạng. Đó chính là cuộc sống bế tắc và bần cùng, người nông dân từ tha hóa đã dẫn đến lưu manh hóa. Phản ánh bi kịch ấy, nhà văn Nam Cao cũng chỉ rõ nguyên nhân là mẫu thuẫn xã hội sâu sắc đã đẩy người nông dân đến bước đường cùng.

Trong tác phẩm, một bên, nhà văn xây dựng hình tượng giai cấp phong kiến thống trị mẫu thuẫn với một bên là người nông dân lương thiện nghèo đói. Hình tượng điển hình cho giai cấp phong kiến thống trị ở nông thôn chính là nhân vật Bá Kiến. Chân dung lão cường hào cáo già Bá Kiến dần dần hiện rõ trong tác phẩm những nét tính cách được thể hiện hết sức sinh động, đầy ấn tượng. Đó là cái lối quát “rất sang”, lối nói ngọt nhạt và nhất là “cái cười Tào Tháo”. Chính sách cai trị của hắn rất khôn ngoan, rảo hoạt: “mềm nắn, rắn buông”, “bám thằng có tóc, ai bám thằng trọc đầu”, “chỉ bóp đến nửa chừng” và “hãy ngấm ngầm đẩy người ta xuống sông nhưng rồi lại vớt nó lên để nó đền ơn”, dùng thằng đầu bò để trị những thằng đầu bò, bởi “Khi cần đến chỉ cho nó dăm hào uống rượu là có thể sai nó đến tác oai tác quái bất cứ anh nào không nghe mình”… Tất cả đã cho thấy tâm địa thâm độc tới ghê sợ của Bá Kiến, lợi dụng cái ác để trục lợi cho mình và dùng cái ác để làm nên cái ác lớn hơn.

Trong khi giai cấp thống trị lọc lõi khôn đời thì người nông dân thấp cổ bé họng lại lâm vào đường cùng, trở thành nạn nhân bị bóc lột và bị đẩy vào con đường tha hóa đến tội nghiệp.

Bị đẩy vào tù một cách oan ức, ra tù, Chí muốn tìm đến nhà Bá Kiến để tính sổ. Vậy mà từ chỗ hung hăng đòi “liều chết với bố con” lão Bá Kiến, chỉ sau mấy câu ngọt nhạt và mấy hào lẻ của cụ Bá, Chí Phèo đã trở thành một tên tay sai mới của lão. Xây dựng nên hình tượng nhân vật Chí Phèo, Nam Cao đã cho người đọc thấy được số phận, tình cảnh của người nông dân trước Cách mạng bị xã hội phong kiến đầy bất công đẩy vào con đường tha hóa, bị tước hết giá trị và tư cách của một con người. Mâu thuẫn giữa người nông dân và giai cấp địa chủ ấy được đẩy lên cao trào khi mà Chí đã nhận ra người đã đẩy mình đến cảnh tha hóa chính là Bá Kiến và người cần giết cũng chính là lão ta.

Tuy Chí Phèo đã thức tỉnh được tình cảnh tha hóa của mình và nhận diện được kẻ thù của mình nhưng lúc đó đã là quá muộn. Đây cũng chính là một bi kịch đau đớn của người nông dân và của một con người. “Chí Phèo” là một bản cáo trạng đanh thép đối với xã hội phong kiến bất công đã đẩy con người ta và con đường tha hóa cùng cực nhất. Tuy vậy, nhưng tác phẩm cũng là một minh chứng về tình yêu thương và sự thực tỉnh lương tri của con người.

Tình cờ gặp Thị Nở trong một đêm say đã khiến Chí trở thành một con người khác. Sáng hôm sau tỉnh dậy, Chí cảm thấy bao nhiêu điều mới mẻ: thấy tiếng chim hót vui vẻ, tiếng huyên náo của những người đàn bà đi chợ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá. Hắn thấy lòng “bâng khuâng”, “mơ hồ buồn” và lần đầu tiên cảm thấy sợ tuổi già, đói rết, ốm đau và cô độc. Được Thị Nở chăm sóc, thương yêu, hắn bỗng nhớ lại mơ ước về một mái ấm gia đình “chồng cày thuê cuốc mướn, vợ ở nhà dệt vải” thời trai trẻ. Có thể thấy rằng, dù Thị Nở là người đàn bà dở hơi, xấu ma chê quỷ hờn nhưng lại là người không hề chê bai Chí, là người săn sóc, quan tâm đến anh ta một cách dịu dàng và ân cần nhất. Chính tình yêu ấy làm cho “Xấu mà e lệ thì cũng đáng yêu”, làm cho con quỷ dữ bao năm đã biến mất, thay vào đó là một con người khao khát lương thiện, khao khát làm người chân chính.

“Hay là mình sang đây ở với tớ một nhà cho vui” như một lời cầu hôn của Chí với Thị Nở. Bày tỏ mong muốn ấy một cách rất chân thực, giản dị mà chất phác đúng kiểu một anh nông dân, Chí mong muốn được làm lại từ đầu, được sống một cuộc đời khác, cuộc đời bình dị giống như bao người mà Thị Nở chính là cầu nối, là người vun trồng cùng hắn xây dựng. Phải nói rằng, tác giả đã khéo lựa chọn những chi tiết đắt giá để qua đó thể hiện ý nghĩa của sự hồi sinh và khẳng định sức sống của thiên lương, lương thiện trong mỗi con người. Phát hiện và miêu tả tài tình sự thức tỉnh lương tri của Chí Phèo chính là một thành công nghệ thuật đặc sắc của Nam Cao.

Thế nhưng, điều đáng nói là con người đã biết hoàn lương nhưng xã hội ấy lại không thể nào chấp nhận lại họ được nữa. Chí Phèo vừa mới mơ ước về một gia đình thì đã bị bà cô Thị Nở tạt ngay cho một gáo nước lạnh. Chí hiểu rằng, mình có cố gắng làm sao đi nữa thì cũng không thể xóa hết những tội lỗi mà mình gây ra, không thể nào mà trở về hòa nhập với cuộc sống được nữa. Ý thức được điều này, cũng là ý thức được kẻ gây ra bi kịch cho mình, Chí đã tìm đến nhà Bá Kiến kết liễu lão ta và cả chính mình. Điều này là tất yếu bởi lẽ, cánh cửa hoàn lương của Chí đã đóng sầm trước mắt. Để giải quyết sự bế tắc đó, Chí chỉ còn cách là kết thúc cuộc đời mình và kẻ gây nên tội ác. Cái chết ấy là cái chết của một bi kịch đau đớn trước ngưỡng cửa trở về làm người, là tiếng kêu cứu về quyền làm người.

Với tác phẩm “Chí Phèo”, Nam Cao không chỉ phơi bày bộ mặt xã hội đen tối, bất công mà nhà văn còn đồng cảm với những bi kịch khổ đau của người nông dân thấp cổ bé họng trước Cách mạng. Đồng thời nhà văn cũng kịp thời phát hiện và trân trọng vẻ đẹp tâm hồn của con người và khao khát thay đổi thực tại để vươn đến một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Trên đây PUD đã  cung cấp cho bạn phần dàn bài chi tiết cũng như bài văn mẫu khi phân tích nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao. Hy vọng bài viết trên đây đã cung cấp cho bạn những kiến thức hữu ích. Chúc bạn luôn học tốt!.