Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng [BÀI VIẾT HAY]

Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng của Hồ Chí Minh ta thấy bức tranh thiên nhiên và con người đã hòa làm một, tâm tình là cảnh, cảnh chứa tâm tư con người…Trong bài viết dưới đây, hãy cùng PUD tìm hiểu cũng như phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Nguyên tiêu (Rằm tháng giêng).

Đôi nét về tác giả, tác phẩm

Tìm hiểu về chủ tịch Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh không chỉ là một vị lãnh tụ vĩ đại, một nhà hoạt động tài ba, một vị cha già đáng kính mà Người còn là một nghệ sĩ đa tài. Bên cạnh những đóng góp to lớn cho cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh còn là một nghệ sĩ có tâm hồn cao đẹp đã để lại cho đời sự nghiệp sáng tác đồ sộ với đa dạng thể loại. 

Một số tác phẩm tiêu biểu của Người như “Bản án chế độ thực dân Pháp” (1925), “Tuyên ngôn Độc lập” (1945), “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” (1946), “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” (1966) …, Người còn viết truyện kí: “Vi hành” (1923), “Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu” (1925), “Nhật kí chìm tàu” (1931) … Về thơ ca, tập thơ “Ngục trung nhật kí” (“Nhật kí trong tù”) với hàng trăm bài thơ chữ Hán đặc sắc được xem là tác phẩm đặc sắc kết tinh giá trị tư tưởng và nghệ thuật thơ ca của Hồ Chí Minh.

Đôi  nét về tác phẩm Rằm tháng giêng

Khi phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng, ta thấy đây là tác phẩm được sáng tác vào đầu năm 1948 sau sự kiện quân ta đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc nhưng vẫn trong thời điểm tình hình chính trị căng thẳng. Đặt bài thơ trong hoàn cảnh này ta mới thấy ở vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc một phong thái bình tĩnh, chủ động mà lạc quan để rồi ta lại thêm phần kính yêu Người hơn. 

Nguyên tác bài thơ viết bằng chữ Hán theo thể thất ngôn tứ tuyệt đã chuyển tải được những rung động tinh tế của một tình yêu thiên nhiên sẵn có và sự lo lắng khôn nguôi cho sự nghiệp dân tộc. Về sau, bài thơ được dịch ra thể lục bát bởi nhà thơ Xuân Thủy.

Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng của Hồ Chí Minh

Thời gian “nguyên tiêu” trong bài thơ 

Mở đầu bài thơ, Hồ Chí Minh viết:

“Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên”

Dịch nghĩa:

“Đêm nay, đêm rằm tháng giêng, trăng đúng lúc tròn nhất”

Khi phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng, ta thấy câu thơ mở đầu này giúp người đọc có hình dung dễ dàng về khoảng thời gian được nhắc đến. Đó là thời điểm đêm rằm tháng giêng – tháng khởi đầu của một năm mới. Trong thời điểm ấy, hình ảnh “nguyệt chính viên” là tâm điểm của sự chú ý bởi mang trong mình một vẻ đẹp tròn đầy, viên mãn với ánh sáng tỏa rạng khắp nơi. 

Có lẽ sự kì diệu của khoảnh khắc vầng trăng bừng sáng trên cao đã thắp lên trong lòng mỗi người biết bao niềm tin, ước vọng rằng sẽ gặp được những điều tốt lành khi đón tân niên. Trong bản dịch thơ, khi kết hợp với từ láy “lồng lộng” để tạo thành một tổ hợp đảo ngữ “lồng lộng trăng soi”. Điều này đã khiến cho trăng có vẻ như không bị cố định vào môt vị trí cụ thể nào mà đã hòa vào sức chuyển động của gió để có thể tỏa sáng khắp muôn nơi. Từ láy “lồng lộng” có vẻ thường được sử dụng để miêu tả về gió trời. Với ý nghĩa này, bản dịch thơ đã phần nào thành công khi thể hiện được khoảnh khắc rực sáng của đêm trăng ngày rằm đầu năm.

Không gian “nguyên tiêu” trong bài thơ 

Đến câu thơ thứ hai, nét vẽ về thiên nhiên ngày rằm lại càng rõ ràng hơn bởi qua câu thơ, ta như thấy hiện ra trước mắt cả một không gian “nguyên tiêu” rộng lớn, bao la:

“Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên”

Dịch nghĩa là:

“Sông xuân, nước xuân tiếp giáp với trời xuân”

Không phải ngẫu nhiên mà từ “xuân” được tác giả lặp lại đến ba lần mà đó là một sự lặp lại hữu ý trong tổng số bảy tiếng của câu thơ. Với sự nhấn mạnh này, độc giả như tận hưởng được cảm giác có vẻ tất cả tạo vật của đất trời đều đang trỗi dậy hết sức mạnh mẽ trong sức xuân, khí xuân. 

Dường như các sự vật “sông”, “nước”“trời” đang kết nối với nhau bởi một sợi dây xuân tràn đầy sức sống. Chúng không còn là những sự vật tách biệt nhau với những ranh giới rõ ràng mà đã hòa vào nhau, liền với nhau dưới màn trăng sáng để giúp không khí xuân bao trùm lên tổng thể, ngập tràn toàn vũ trụ. 

Trong tâm thức của người đọc khi phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng, trăng có thể là biểu trưng cho những gì thuộc về buồn vắng, mênh mang. Thế nhưng, tại thời điểm đêm rằm, trong không gian mênh mông bất tận của đất trời vào xuân, trăng làm cho cả thời gian và không gian thêm tươi mới, ấm nồng, trăng kéo tất cả những sự vật ấy sát lại nhau, hòa vào nhau để tất cả cùng làm nên một bầu không khí xuân phơi phới, làm nên một đêm rằm mùa xuân tươi đẹp.

Hình ảnh con người trong bài thơ 

Bức họa nào cũng thế, nếu như không có hình ảnh con người xuất hiện, có vẻ như sẽ khó có thể mang lại cảm giác trọn vẹn. Phải chăng vì lí do đó nên Bác mới họa vào hình ảnh những người đang miệt mài vì một trong trách lớn lao:

“Yên ba thâm xứ đàm quân sự,

Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.”

Dịch nghĩa là:

“Nơi sâu thẳm mịt mù khói sóng bàn bạc việc quân,

Nửa đêm quay về trăng đầy thuyền.”

Khi phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng, ta thấy nếu như hai câu đầu, tác giả làm hiện diện trước mắt người đọc độ bao la, sự mênh mông của không gian thì đến hai câu sau, Hồ Chí Minh lại tập trung sự chú ý của độc giả vào hình ảnh trung tâm “đàm quân sự” trong khung cảnh “yên ba thâm xứ”. Đọc đến những câu thơ này, có lẽ ta sẽ có cảm giác thân quen về hình ảnh khói sóng bởi vì đây là một hình ảnh khá quen thuộc trong thơ cổ, chẳng hạn, trong thi phẩm “Hoàng hạc lâu” của thi sĩ Thôi Hiệu đời Đường có một câu thơ rất nổi tiếng về hình ảnh này:

“Yên ba giang thượng sử nhân sầu”

Dịch nghĩa là:

“Trên sông khói tỏa, sóng gợn, khiến người sinh buồn”

Mặc dù cùng dùng hình ảnh “yên ba” làm thi liệu, tuy nhiên, ở câu thơ của Thôi Hiệu không khó để phát hiện khói sóng trên sông kia như khiến nỗi buồn chất chứa trong lòng nhân vật trữ tình thêm nhân lên còn “yên ba” trong câu thơ của Hồ Chí Minh lại mang một tác dụng khác. Tác dụng đó chính là xây dựng nên khung cảnh cho sự xuất hiện của hình ảnh con người trung tâm đang trong tư thế “đàm quân sự”

Khi kết hợp cụm từ “yên ba” với “thâm xứ” lại với nhau, nhà thơ đã tạo nên một không gian sương khói mờ ảo trên sông ở chốn sâu thẳm. Trong không khí cả đất trời tạo vật đang hòa vào sắc xuân, thông thường sẽ các tao nhân mặc khách sẽ đối ẩm thưởng nguyệt, đàm đạo thi phú thì cảnh vật cũng trở nên tao nhã, nhẹ nhàng cùng con người. 

Ấy vậy mà, cũng trong không gian, thời gian hết sức thơ mộng kia lại xuất hiện hình ảnh của những người con cách mạng tận tâm, tận sức bàn bạc kế sách đánh giặc. Như thế, không gian nơi sâu thẳm mịt mù khói sóng giờ đây đã trở thành điều kiện đảm bảo an toàn cho công việc mang tính trọng đại quốc gia mà những người chiến sĩ đang âm thầm thực hiện. Công việc ấy tuy thầm lặng nhưng chắc chắn sẽ dễ khiến con người trở nên căng thẳng, mỏi mệt mà vô tình hờ hững với cảnh đẹp đêm trăng. 

Tuy nhiên, những người chiến sĩ xuất hiện trong bức tranh thiên nhiên lại không hề phảng phất những u sầu, ủ ê. Trái lại ở họ có những cảm hứng lãng mạn rất dào dạt, đó là lí do mà có lúc họ đã tạm gác lại công việc để có thể cảm được rằng trong thời điểm “nguyên tiêu” và không gian “nguyên tiêu” một điều tuyệt vời là: “Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền” (Dịch thơ:“Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền” – Xuân Thủy). 

Có như vậy, mới thấy được ở người chiến sĩ trong thơ Bác không chỉ có chất thép trong chiến đấu mà còn có chất tình trong thưởng cảnh. Con thuyền kia trước nay vẫn đồng hành cùng Bác, cùng các chú bộ đội để làm quân sự phút chốc được nhà thơ khéo léo biến thành con thuyền thơ, con thuyền của ánh sáng. Chính tính chất cao cả của công việc đã làm phát sáng không gian của đoạn sông, của chiếc thuyền, làm bừng lên hình ảnh của con người giữa trung tâm của tạo vật. 

Từ “ngân” trong bản dịch thơ được sử dụng thật đẹp. Nói như vậy là bởi nó đã khiến cho ánh sáng của vầng trăng trên cao không chỉ soi xuống và lan tỏa ra không gian mênh mông vô cùng của mặt nước, lòng sông mà còn phản chiếu ánh sáng lên khoang thuyền để chiếu rọi vào tâm hồn của con người nơi ấy – nơi có niềm tin bất diệt về sự chiến thắng của chính nghĩa. 

Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng, ta thấy đến lúc này, Hồ Chí Minh đã khiến con người và thiên nhiên như hòa chung trong một nhịp đập, thể hiện một quy luật âm thầm mà tất yếu: Khi con người rung cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên thì thiên nhiên cũng sẵn sàng hòa điệu cùng tâm hồn con người.

Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Rằm tháng giêng

Giá trị nội dung

Nhìn lại tổng thể khi phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng, có thể thấy rằng về nội dung, bài thơ đã khắc họa khung cảnh tuyệt vời về bầu trời, dòng sông trong đêm trăng ngày rằm tháng giêng. Đồng thời, tác giả cũng phần nào tái hiện hiện thực về cuộc kháng chiến chống Pháp của Bác Hồ và các vị lãnh đạo tại chiến khu Việt Bắc.

Giá trị nghệ thuật

Xét về phương diện nghệ thuật, đây là một tác phẩm đặc sắc của Hồ Chí Minh với hình thức thất ngôn tứ tuyệt viết bằng chữ Hán, không chỉ thành công trong việc sử dụng điệp từ mà còn cho thấy hiệu quả trong việc lựa chọn từ ngữ gợi hình, biểu cảm.

Bài văn mẫu: Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng

Rằm tháng Giêng năm 1948, trên chiếc thuyền neo đậu giữa một dòng sông ở chiến khu Việt Bắc, Hồ Chủ tịch cùng Trung ương Đảng và Chính phủ mở một cuộc họp tổng kết về tình hình quân sự của thời kì đầu kháng chiến chống Pháp (1947 – 1948). Cuộc họp tan thì đêm đã khuya. Trăng rằm tỏa sáng khắp mặt đất bao la. Cảnh sông núi trong đêm trăng càng trở nên đẹp đẽ và thơ mộng. Cảm hứng dâng cao, Bác đã ứng khẩu làm bài thơ thất ngôn tứ tuyệt bằng chữ Hán, tựa đề là Nguyên tiêu:

Thu dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,
Xuân giang xuân Thủy tiếp xuân thiên.
Yên ba thâm xứ đàm quân sự,
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.

Sau đó, nhà thơ Xuân Thủy dịch bài thơ ra tiếng Việt dưới thể lục bát, với tên là Rằm tháng Giêng. Bản dịch giữ được gần hết ý thơ trong nguyên tác với nội dung thể hiện tình yêu thiên nhiên và lòng yêu nước thiết tha của Bác Hồ.

Nếu trong bài Cảnh khuya, Bác tả cảnh trăng đẹp chốn rừng sâu thì ở bài này, Bác tả cảnh trăng trên sông nước:

Rằm xuân lồng lộng trăng soi,
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân.

Vầng trăng tròn đầy, tỏa sáng bát ngát khắp bầu trời, mặt đất trong đêm Nguyên tiêu. Khung cảnh mênh mông, tưởng như sông nước tiếp liền với bầu trời: Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân. Vạn vật ăm ắp sức xuân: sông xuân, nước xuân và trời xuân nối tiếp, giao hòa, tạo nên một vũ trụ căng đầy sức sống, làm náo nức lòng người. Điệp từ xuân được lặp lại nhiều lần với ý tạo vật cùng lòng người đều phơi phới khí thế tươi vui.

Giữa dòng bàn bạc việc quân,

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.

Trên một chiếc thuyền nhỏ giữa chốn mịt mù khói sóng (yên ba thâm xứ). Bác cùng Chính phủ và Trung ương Đảng luận bàn việc quân, việc nước. Công việc trọng đại đến chừng nào, nhất là trong hoàn cảnh buổi đầu kháng chiến đầy thiếu thôn, gian khổ. Tuy vậy, gian khổ không làm vơi đi cảm xúc, thi hứng trong lòng Bác. Buổi họp kết thúc vào lúc nửa đêm. Trăng rằm tròn vành vạnh treo giữa trời (nguyệt chính viên) đang toả sáng. Cảnh sông nước trong đêm lại càng thêm thơ mộng. Dòng sông trở thành dòng sông trăng và con thuyền cũng dường như chở đầy ắp ánh trăng (trăng ngân đầy thuyền). Trước đêm trăng đẹp, tâm hồn Bác lâng lâng. Bác thả hồn hòa nhập với thiên nhiên – mà Bác vốn coi là một người bạn tri âm, tri kỉ. Trong lòng Bác dâng trào một niềm vui, niềm tin vào thắng lợi của Cách mạng, của kháng chiến. Hình ảnh con thuyền chở đầy trăng lướt nhẹ trên dòng sông trăng là một hình ảnh lãng mạn có ý nghĩa tượng trưng sâu sắc. Phải có một phong thái ung dung tự tại và niềm lạc quan mãnh liệt vào tương lai thì nhà thơ mới sáng tạo ra được hình tượng nghệ thuật độc đáo trọng một hoàn cảnh đặc biệt như vậy.

Bài thơ Rằm tháng Giêng với âm hưởng khỏe khoắn, tươi vui đã đem lại cho người đọc cảm xúc thanh cao, trong sáng. Bài thơ là dẫn chứng tiêu biểu chứng minh Bác Hồ vừa là một lãnh tụ cách mạng tài ba, vừa là một nghệ sĩ có trái tim vô cùng nhạy cảm.

Với “Rằm tháng giêng”, Hồ Chí Minh dường như đã phác họa trước mắt người đọc bức họa tuyệt mĩ trong đêm rằm đầu năm đầy thi vị, mà trong đó có những nét vẽ tươi đẹp về thiên nhiên đất trời trong một không gian và thời gian đặc biệt. Hi vọng qua bài viết về chủ đề phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng giêng mà PUD đã cung cấp trên đây sẽ hữu ích với bạn trong quá trình học tập. Chúc bạn luôn học tốt!

Văn học - Tags:
Sitemap | Mail