So sánh thường biến và đột biến dựa trên những yếu tố nào? Thường biến và đột biến là hai hiện tượng biến đổi gen trong cấu trúc của gen xảy ra ở cấp độ phân tử hay bất thường tại một điểm nào đó trên phân tử ADN và có liên quan đến sự thay đổi về số lượng, thành phần, trật tự các cặp nucleotide trong gen. Vậy thường biến và đột biến có điểm nào giống và khác nhau, các bạn cùng tìm hiểu bài viết sau của PUD nhé !

Thường biến là gì ?

Đặc điểm

Thường biến chính là những biến đổi dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường ở dạng kiểu hình phát sinh trong đời cá thể. Sự biến đổi của thường biến phụ thuộc vào môi trường lẫn kiểu gen. Tuy nhiên trên thực tế yếu tế về kiểu gen không ảnh hưởng quá nhiều đến sự biến đổi và được xem như không biến đổi. Chính vì vậy có thể khẳng định thường biến là những biến đổi ở kiểu hình phát sinh trong đời cá thể dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường.

Thường biến chỉ biến đổi về kiểu hình và không biến đổi kiểu gen, thường biến không di truyền từ thế hệ bố mẹ sang các đời sau. Có thể dễ dàng nhận ra thường biến thông qua các biểu hiện đồng loạt theo một hướng xác định của các loại thực vật hay động vật. Các biến đổi này tương ứng với điều kiện môi trường tác động lên kiểu hình của cá thể. 

Thường biến là kiểu biến đổi không gây ảnh hưởng đến chất lượng của cá thể, nó chỉ tác động đến kiểu hình bên ngoài. Nhờ vậy mà thường biến giúp các loại sinh vật thích nghi và thay đổi phù hợp với từng dạng môi trường. Đây là kiểu biến đổi có lợi đối với cả thực vật lẫn các loài động vật. Biến đổi thường biến mang đến các ưu điểm và lợi ích hơn so với đột biến gây thay đổi gen.

Tính chất của thường biến

Thường biến là những biến đổi kiểu hình

Thường biến phát sinh trong đời sống cá thể

Thường biến phát sinh đồng loạt theo cùng một hướng

Thường biến không di truyền cho thế hệ sau

Thường biến có lợi cho sinh vật, giúp sinh vật thích nghi với điều kiện sống.

Thường biến không có giá trị trong chọn giống và tiến hóa.

Vai trò của thường biến

Thường biến trên thực tế là loại biến dị được diễn ra đồng loạt theo cùng một hướng xác định đối với một nhóm cá thể có cùng kiểu gen. Đồng thời, những cá thể này được sống trong một môi trường có điều kiện giống nhau.

Các biến đổi này trong thường biến sẽ tương ứng với điều kiện môi trường bên ngoài nên hoàn toàn không gây nên những tác động xấu.

Bên cạnh đó, so sánh thường biến với đột biến cũng chỉ ra rằng thường biến không di truyền do không biến đổi kiểu gen. Tuy nhiên, nhờ có sự thay đổi của thường biến mà cơ thể nhận được sự linh hoạt hơn trong phản ứng về kiểu hình. Đồng thời, nó còn giúp đảm bảo sự thích ứng trước những thay đổi nhất thời hoặc theo chu kỳ tự nhiên của môi trường.

Đột biến là gì ?

Định nghĩa

Đột biến là những biến đổi bất thường trong vật chất di truyền ở cấp độ phân tử (ADN, gen) hoặc cấp độ tế bào (nhiễm sắc thể), dẫn đến sự biến đổi đột ngột của một hoặc một số tính trạng, những biến đổi này có tính chất bền vững và có thể di truyền cho các đời sau. Đột biến là quá trình xảy ra đột ngột, riêng rẽ, ngẫu nhiên, không định hướng ở cơ thể sống trong điều kiện tự nhiên. Đa số là đột biến gen là đột biến lặn và có hại, một số ít có lợi và có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình tiến hóa và chọn giống. Những cá thể mang đột biến đã biểu hiện trên kiểu hình của cơ thể gọi là thể đột biến.

Nguyên nhân của đột biến

– Tác nhân vật lý: tia phóng xạ, tia cực tím, sốc nhiệt,…
– Tác nhân hóa học: ảnh hưởng của nhiều chất hóa học như nicotine, cosinsin, dioxine (chất độc da cam),…
– Tác nhân sinh học: vi-rút, vi khuẩn,….
Do nguyên nhân bên trong : Những biến đổi bất thường trong sinh lý, sinh hóa trong tế bào (xuất hiện một cách tự nhiên).

Các dạng đột biến

Căn cứ vào tính chất xuất hiện đột biến, có thể phân chia thành các dạng như sau:
– Đột biến gen (là những biến đổi trong cấu trúc của gen gồm các dạng như mất, thêm, thay thế một cặp nucleotit).

Vai trò của đột biến

  • Những biến đổi trong cấu trúc phân tử của gen sẽ tác động đến sự biến đổi cấu trúc của loại protein và từ đó dẫn đến những biến đổi ở kiểu hình.
  • Bên cạnh đó, nếu lựa chọn được những kiểu gen phù hợp sẽ mang đến lợi ích rất lớn cho môi trường.
  • Tuy nhiên, gen đột biến còn có khả năng gây chết rất cao
  • Ngoài ra, qua giao phối, nếu có thể gặp được những tổ hợp gen thích hợp thì một đột biến có hại hoàn toàn có thể trở thành có lợi.

So sánh thường biến và đột biến

*Giống nhau:

-Đều dẫn đến làm biến đổi kiểu hình ở cơ thể.
-Đều có liên quan đến tác động của môi trường sống.

* Sự khác nhau:

+ có di truyền qua các đời
+ là nguồn nguyên liệu quan trọng trong tiến hóa và chọn giống
+ xuất hiện riêng lẽ theo từng cá thể
+ thường có hại cho cơ thể sinh vật vì chúng phá vỡ sự thống nhất hài hòa trong kiểu gen đã qua chọn lọc và duy trì lâu đời gây rối loạn trong tổng hợp protein
– thường biến:
+ biến đổi kiểu hình
+ không di truyền
+ xuất hiện đồng loạt theo một hướng xác định của thường biến
+ có chịu tác động của điều kiện mội trường nên có ý nghĩa thích nghi có lợi cho cơ thể sinh vật

Hình ảnh thường biến và đột biến

Bài viết trên đây PUD đã giúp bạn So sánh thường biến và đột biến và một số kiến thức liên quan đến hai loại biến đổi này. Hi vọng qua bài viết trên đây bạn đã nắm vững hơn kiến thức về đột biến cũng như thường biến. Chúc các các bạn tốt nhé !