Trong truyện ngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, bên cạnh những con người có khí phách kiên cường được nhìn nhận ở góc độ tài hoa, nghệ sĩ vẫn xuất hiện những nhân vật tuy thoáng qua không phải nhân vật trung tâm của cốt truyện nhưng vẫn để lại ấn tượng sâu sắc. Viên quản ngục là một nhân vật như thế. Cùng PUD phân tích nhân vật viên quản ngục trong Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân) qua bài viết sau đây nhé !

Đôi nét về tác giả, tác phẩm

Giới thiệu tác giả Nguyễn Tuân

Nguyễn Tuân sinh ngày 10/7/1910, mất ngày 28/7/1987 là một bậc thầy trong việc sử dụng ngôn ngữ. Nguyễn Tuân quê ở xã Nhân Mục, thôn Thượng Đình, nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội.

Ông sinh trưởng trong một gia đình nhà Nhà khi nền Hán học đã tàn. Cuộc đời Nguyễn Tuân cũng trải qua không ít thăng trầm. Ngay từ cuộc đời Nguyễn Tuân, ta đã thấy một sự xê dịch không ngừng và chủ nghĩa xê dịch ấy cũng đã được chuyển hóa vào văn chương. Nguyễn Tuân là một con người rất mực tài hoa. Tuy chỉ hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực văn chương, nhưng Nguyễn Tuân lại có kiến thức uyên bác đa ngành cả về hội họa, kiến trúc, điện ảnh, điêu khắc,…

Nguyễn Tuân đã vận dụng con mắt đa ngành ấy vào văn học để có cái nhìn đầy khám phá đối với sự vật, sự việc. Nhà văn sáng tác vào năm 1930 nhưng đến năm 1938 ông mới để lại dấu ấn rõ nét trên văn đàn với những tác phẩm như Vang bóng một thời (1940), Chiếc lư đồng mắt cua (1941),..

Đôi nét về tác phẩm Chữ người tử tù

Trong 12 truyện ngắn của tập truyện Vang bóng một thời, Chữ người tử tù có thể được xem là một viên ngọc quý được Nguyễn Tuân gọt giũa từ ngôn từ cho đến nhân vật. Phân tích nhân vật viên quản ngục, ta thấy đây là nhân vật trung tâm của thiên truyện, nhưng qua nhân vật này, Nguyễn Tuân cũng đã ký gửi nhiều điều đến bạn đọc.

Khi phân tích nhân vật viên quản ngục, ta thấy theo suốt thiên truyện này, nhân vật quản ngục luôn tồn tại với ý nghĩa nhất định. Đây được xem là một hình tượng đặc sắc và độc đáo, đồng thời cũng thể hiện phong cách của nhà văn: lãng mạn mà vẫn hiện thực, là tiếng nói của thiên lương, của tinh thần dân tộc, là biểu hiện của sự “yêu mến và than tiếc những cái đã qua và có sức làm sống lại một thời xưa cũ”.

Phân tích nhân vật viên quản ngục trong truyện ngắn Chữ người tử tù

Hoàn cảnh của người quản ngục

Khi phân tích nhân vật viên quản ngục, ta thấy xuất hiện ngay từ đầu tác phẩm, nhân vật viên quản ngục đã mang đến cho người đọc những ấn tượng đặc biệt. Ở phần đầu thiên truyện, quản ngục đã nói về người tử tù Huấn Cao bằng những lời trầm trồ thán phục chân thành. Đó không phải là điều đặc biệt khi ngợi ca ai đó. Điều đặc biệt ở đây người ngợi ca là một viên quản ngục.

Đảm nhận chức quản ngục, ông phải sống và làm việc ở nơi gông xiềng, hàng ngày phải đối mặt với tội nhân và tội ác. Giữa cái nơi “Người ta sống với nhau bằng lừa lọc, bằng tàn nhẫn”, con người dễ rơi vào sự xấu xa hung bạo. Chốn ngục tù tăm tối cũng rất dễ nuốt lấy thiên lương trong sáng của con người vào bóng tối của nó. Phân tích nhân vật viên quản ngục, người đọc nhận ra cái nghề quản ngục vốn bị xem thường nhưng viên quản ngục lại nhận được những lời miêu tả đầy trân trọng, tốt đẹp của Nguyễn Tuân.

Nếu xem cuộc đời là một dòng thác dữ xô đẩy thì viên quản ngục khi chìm đắm trong những suy tư sâu lắng về Huấn Cao lại mang một vẻ mặt của “ao xuân, bằng lặng, kín đáo và êm nhẹ”. Viên quản ngục  không mang vẻ mặt độc dữ, hung bạo của những tên cai ngục thường thấy mà là “đầu đã điểm hoa râm, râu đã ngả màu, những đường nhăn nheo của bộ mặt tư lự bây giờ đã biến mất hẳn”.

Phân tích nhân vật viên quản ngục qua ngoại hình, ta thấy nhân vật này gợi lên một cảm giác nhẹ nhàng, điềm đạm hiếm có của người làm công việc cai ngục. Từ đó phần nào, người đọc cảm thấy rằng có một sự bất nhất giữa công việc và con người.

Viên quản ngục là người biết say mê, kính trọng cái đẹp

Xã hội đương thời nhiễu loạn như “một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn, xô bồ” thì viên quản ngục với “tính cách dịu dàng và lòng biết giá người” thì ông lại là một “thanh âm trong trẻo” chen vào giữa bản nhạc ấy. Viên quản ngục có một sở thích cao quý say mê cái đẹp và sự tài hoa của con người, đặc biệt là chữ thi pháp.

Không biết tự bao giờ ông đã ao ước có được chữ viết của Huấn Cao – con người tài hoa “sở nguyện của viên quan coi ngục này là có một ngày kia được treo ở nhà riêng mình một đôi câu đối do tay ông Huấn Cao viết”, “Quản ngục mong mỏi một ngày gần đây ông Huấn sẽ dịu bớt tính nết, thì y sẽ nhờ ông viết, ông viết cho …cho mấy chữ trên chục vuông lụa trắng đã can lại kia. Thế là y mãn nguyện”.

Để tạo ra thư pháp cần có một tài năng siêu phàm nhưng để yêu và để hiểu giá trị nghệ thuật của bức tranh thiên pháp lại cần một tấm lòng tri kỷ. Điều đáng nói là sở nguyện cao đẹp này lại có ở một con người phải ngày ngày chung sống với cái xấu cái ác với những con người sa vào đáy sâu tội lỗi không lối thoát. Khi phân tích nhân vật viên quản ngục, ta thấy dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, sở thích ấy được đẩy lên một mức cao hơn không chỉ dừng ở sự yêu thích mà trong đó còn có cả ngưỡng mộ, tôn thờ.

Viên quản ngục chính là tri kỷ mà bất cứ người nghệ sĩ nào khát khao gặp được. Nên khi nghe tin sắp đón nhận tên tử tù Huấn Cao, ông vừa mừng vừa lo. Ông mừng vì cuối cùng đã được gặp người nghệ sĩ bất lâu mình hằng ngưỡng mộ. Ông lo bởi lẽ không biết mình nên và mình có thể làm được gì cho Huấn Cao.

Phân tích nhân vật viên quản ngục, người đọc nhận ra vì tình yêu với cái đẹp, con người có nhiệm vụ canh giữ tù nhân này lại bất chấp cả pháp luật để biệt nhỡn riêng cho ông Huấn Cao, ông sẵn sàng lấy tính mạng của mình ra để đổi lấy cái đẹp mà ông tôn thờ. Trước ngày mà ông đón nhận người tù, ông đã có ý định biệt nhỡn riêng cho Huấn Cao nên đã thăm dò ý của thầy thơ lại “ta muốn biệt đãi ông Huấn Cao, ta muốn cho ông ta đỡ cực trong những ngày cuối cùng còn lại”.

Tuy vẫn chưa biết tâm ý của thầy thơ lại nhưng viên quản ngục không giấu nổi niềm vui sướng lộ rõ trong ánh mắt cũng như thái độ khác thường của mình khi gặp Huấn Cao “Trái với phong tục nhận tù mọi ngày, hôm nay viên quan coi ngục nhìn sáu tên tù mới vào với cặp mắt hiền lành. Lòng kiêng nể, tuy cố giữ kín đáo mà cũng đã rõ quá rồi”.

Sự ngưỡng mộ ấy không thể thay đổi cũng không thể giấu giếm. Ông không những không dùng bất cứ hình phạt nào đối với tên tử tù mà ngược lại ông ngày càng tỏ rõ thái độ biệt nhỡn đối với Huấn Cao. Dâng đồ nhắm, rượu thịt và còn đích thân đến gặp Huấn Cao. Phân tích nhân vật viên quản ngục sẽ thấy ngay cả khi đích thân đi gặp Huấn Cao, ông không dùng uy quyền để ép buộc Huấn Cao viết chữ cho mình cũng không trình bày ngay cái sở nguyện ấy bởi ông mặc cảm tự ti về thân phận hiện tại của mình so với Huấn Cao, mà ông chỉ đến hỏi “ngài có cần thêm gì nữa xin cho biết. Tôi sẽ cố gắng chu tất”.

Mặc dù bị Huấn Cao nói những lời có vẻ ra lệnh và “khinh bạc đến điều” nhưng ông vẫn không chấp nhặt mà vẫn hết sức cung kính lễ phép lui ra “xin lĩnh ý”. Sau đó ông không lợi dụng cơ hội để trả thù cũng không ngừng việc tiếp đãi đặc biệt mà còn đối xử tốt hơn “từ hôm ấy, cơm rượu lại vẫn đưa đến đều đều và có phần hậu hơn trước”.

Và viên quản ngục quả thật đã tôn trọng ý kiến của Huấn Cao “không để chân vào buồng giam ông Huấn nữa”, đặc biệt cả năm đồng chí của Huấn Cao “cũng đều được biệt đãi như thế cả”. Phân tích nhân vật viên quản ngục, ta thấy khi xuất hiện trước Huấn Cao, viên quản ngục luôn khúm núm, khép nép. Thế nhưng đó không phải là biểu hiện của sự sợ sệt mà đó là biểu hiện của sự tôn kính trước cái đẹp cái tài.

Viên quản ngục là người có thiên lương trong sáng

Viên quản ngục luôn day dứt vì nghề nghiệp hiện tại của mình “Có lẽ lão bát này là một người khá đây. Có lẽ hắn cũng giống như mình, chọn nhầm nghề mất rồi”. Thiên lương trong sáng ấy cũng đã thể hiện rõ trong cách biệt nhỡn liên tài. Dù đó là một điều vô cùng nguy hiểm có thể phải trả giá bằng tính mạng. Phân tích nhân vật viên quản ngục để thấy những suy nghĩ trở trăn của nhân vật này.

Viên quan coi ngục đã nhẫn nhịn vì ông hiểu Huấn Cao và cũng hiểu cho công việc hiện tại của mình đang bị trong mối quan hệ người thi hành pháp luật – tội nhân tử hình. Thế là, ông giấu đi nỗi niềm riêng cái sở nguyện bấy lâu nay của mình những mong có một ngày Huấn Cao đổi ý. Nhưng cuối cùng ông cũng không đợi được, công văn tử hình Huấn Cao đã đến thời gian đang cạn kiệt dần mà ông vẫn chưa thể mở lời.

Phân tích nhân vật viên quản ngục để thấy nhân vật đã làm một điều hết sức mạo hiểm đó là đi giãi bày nỗi lòng của mình với thầy thơ lại nhờ truyền đạt hộ cho Huấn Cao. Đó chính là nguyên nhân dẫn đến cảnh cho chữ xưa nay chưa từng có. Trong không gian tối tăm chật hẹp của buồng giam, cũng như trong thời khắc cuối cùng của đời người, nghệ thuật đã được sản sinh trong ranh giới mỏng manh giữa sự sống và cái chết.

Huấn Cao và viên quản ngục trong giây phút ấy không còn được đặt trong mối quan hệ xã hội mà được đặt trong mối quan hệ tri âm tri kỷ. Bởi xét ở bình diện xã hội, họ là hai đối cực một bên là viên quan coi ngục tượng trưng cho uy quyền của chế độ phong kiến, một bên là Huấn Cao một tên tử tù, mối quan hệ ấy không sao có thể dung hòa. Nhưng xét ở bình diện nghệ thuật, họ lại là tri âm những tâm hồn đồng điệu, một bên là Huấn Cao người nghệ sĩ tài hoa sáng tạo ra nghệ thuật, một bên là viên quan coi ngục người biết thưởng thức vẻ đẹp của người nghệ sĩ, đó chính là “đồng thanh tương ứng đồng khí tương cầu”, như Bá Nha, Tử Kỳ.

Vì lẽ đó mà trong khung cảnh ấy, Huấn Cao người tử cổ đeo gông chân tay mang xiềng xích lại hiện lên với sự tự do tung hoành nhất trong từng nét chữ. Phân tích nhân vật viên quản ngục, người đọc thấy trong giờ phút này “vội khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên phím lụa óng”. Những nét chữ vuông tươi tắn cứ thế lần lượt xuất hiện trên tấm lụa trắng càng ánh lên trong ánh lửa của bó đuốc tỏa ra.

Tất cả – nghệ thuật và thiên lương đã soi sáng  chốn buồng giam chật hẹp, tù túng, tối tăm, bẩn thỉu. Tất cả cùng run rẩy hòa trong niềm rưng rưng xúc động trước khung cảnh người nghệ sĩ sáng tạo ra nghệ thuật cái đẹp trong sự thăng hoa cảm xúc trước thời khắc sinh tử sắp đến. Khi phân tích nhân vật viên quản ngục, có thể thấy cuộc hội ngộ giữa ba con người giữa ba tấm lòng trong sáng với cuộc đời đã cho thấy sức mạnh của cái đẹp.

Không chỉ tạo ra nét chữ để treo trong nhà mà qua đó Huấn Cao còn gửi gắm biết bao điều nơi viên quản ngục “Thầy nên tìm về nhà quê mà ở đã, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ. Ở đây khó giữa thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi”.

Chính Huấn Cao cũng đã nhận ra sự trong sáng của viên quan coi ngục và không muốn viên quản ngục đánh mất thiên lương ấy. Phân tích nhân vật viên quản ngục, ta thấy xúc động trước lời khuyên của Huấn Cao, nhân vật này đã “vái người tù một vái” và nói “kẻ mê muội này xin bái lĩnh”. Bấy nhiêu đó thôi ta cũng đủ thấy được tấm lòng của viên quản ngục.

Bài văn mẫu: Phân tích nhân vật viên quản ngục trong Chữ người tử tù

Nguyễn Tuân với những trang anh hùng dũng liệt hiện lên dưới một 1 lớp ngôn ngữ dân tộc thuần khiết và chuẩn mực, luôn cố gắng hết sức mình để làm sống dậy một thời quá khứ rực rỡ. Và dường như cảm thấy mình không đủ sức. Nguyễn Tuân kéo cả những nhân vật của mình theo khuynh hướng ấy. Đó là trường hợp của viên quản ngục trong truyện ngắn “Chữ người tử tù” (trong tập Vang bóng một thời).

Quản ngục: không phải là một anh hùng cao đẹp như Huấn Cao, lại càng không mang dáng vóc, tính cách của một tên đao phủ khát máu (Bữa rượu máu). Con người đó là một hình ảnh trung gian giữa cái đẹp và cái không đẹp. Dưới ngòi bút tài hoa của một bậc thầy về ngôn ngữ, hình ảnh trung gian ấy cũng mập mờ, không có ranh giới rõ rệt.

Thoạt nhiên, viên quản ngục có vẻ như là một con người cam chịu, yên phận và cũng chẳng có gì khác những kẻ cùng địa vị đương thời: “Chuyện triều đình quốc gia chúng ta biết gì mà bàn bạc cho thêm lời”. Cái khuôn khổ phong kiến, cái “phép nước” đã khiến quản ngục quen với việc nhận tù, giao tù, với “những mánh khóe hành hạ thường lệ”. Những lúc ấy, viên quản ngục cứ lạnh lùng như một cỏ may, ngoan ngoãn như một tên nô lệ trung thành với vai trò của mình.

Nhưng có ai ngờ, bên trong con người đó vẫn luôn tồn tại một mầm sống tươi xanh của cái đẹp. Cái mầm ấy bị đè bẹp nhưng vần khắc khoải sống như chờ đợi một lúc nào đó được vươn lên. Rồi thời điểm đó cũng đến. Huấn Cao, con người văn võ song toàn xuất hiện với “cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp”. Quản ngục bắt đầu rơi vào một tâm trạng hết sức khó xử. Một sự đấu tranh âm thầm trở thành nét tiêu biểu cho quản ngục suốt truyện mà cũng chính là biểu hiện tiêu biểu cho quản ngục suốt truyện mà cùng chính là biểu hiện tiêu biểu cho tính “hướng nội” mỗi chúng ta thường bắt gặp trong tác phầm của Nguyễn Tuân.

Cuối cùng thì niềm đam mê cái đẹp cũng đã chiến thắng. Tuy cái chiến thắng đó chưa phải là tuyệt đối nhưng vẫn đủ biến viên quản ngục thành một con người khác. “Bấy nhiêu âm thanh phức tạp bay cao lần lên khỏi mặt đất, nâng đỡ lấy một ngôi sao chính vị muốn từ biệt vũ trụ”, “Ngôi sao chính trị” dĩ nhiên là ám chỉ Huấn Cao. Còn “thanh âm phức tạp” ngầm chỉ ai? Con người ấy chính là quản ngục. Quản ngục muốn nâng niu cái đẹp nhưng lại sợ. Vì thế nên Nguyễn Tuân đã để cho nhân vật này hóa thân thành một cái gì đó vô hình, hư ảo. Chi tiết đó vừa bộc lộ nét mạnh của Vang bóng một thời lãng mạn và khao khát đánh thức cái đẹp, vừa để lộ thấp thoáng điểm yếu và sự yếu đuối của Nguyễn Tuân trong cái nhìn hoài vọng xa xôi. Nó khiến Nguyễn Tuân như tránh né, đem ông trời ra mà trách: ‘‘Ông trời nhiều khi chơi ác đem đày ải những cái thuần khiết giữa một đống cặn bã”.

Cũng từ ý niệm ấy, quản ngục nghĩ mình “chọn nhầm nghề mất rồi”, Nguyễn Tuân đi tìm cái đẹp và đã tìm ra cái đẹp long lanh, mong manh giữa một vùng trời đen tối.

Việc miễn những mánh khóe hành hạ, biệt đãi những người tử tù, rồi bạo dạn xin chữ, một cách khéo léo từng chút từng chút gắn thêm nét đẹp vào con người quản ngục bởi vì: “Biết người tài, không phải là kẻ xấu”. Mặc dù vậy khi đã biệt đãi, đã toan tính cách xin chữ, quản ngục vẫn còn sợ, vẫn dặn viên thơ lại nói với Huấn Cao: “Miễn là ngài giữ kín cho”. Một chi tiết nhỏ nhưng chắc là không thể thiếu. Một chi tiết vừa lãng mạn vừa hiện thực. Mến cái tài của Huấn Cao nhưng sợ “phép vua”. Phải tinh tế lắm. Nguyễn Tuân mới phát hiện ra điều đó. Phải tài hoa lắm Nguyễn Tuân mới thể hiện được điều đó. Nếu không viết về nỗi sợ ngấm ngầm thì là không thật, mà Nguyễn Tuân lại là con người luôn vươn tới cái đẹp, cái thật. Nếu viết quá nhiều thì sẽ làm ngắt quãng mạch chuyển biến đang cuồn cuộn, sôi sục trong nhân vật hình tượng.

Mến cái tài của Huấn Cao, khát khao “có được chữ ông Huấn mà treo là có một báu vật trên đời”, đến lúc này, quản ngục dường như không còn là quản ngục mà là hóa thân của Nguyễn Tuân với nhịp tim và hơi thở dành trọn cho sự nâng niu cái đẹp. “Một buổi chiều lạnh, viên quản ngực tái nhặt người đi sau khi tiếp đọc công văn”. Không còn là thương tiếc, xót xa mà đã đạt đến đỉnh điểm của niềm đau xót, thẫn thờ. Việc nhận công văn, quản ngục biết trước nhưng vẫn thấy đột ngột, hụt hẫng. Thiên lương vừa sóng dậy trong một con người đã thúc giục quản ngục hành động. Một. hành động trái ngược với những gì quản ngục nói: “Ta biết rồi, việc quan ta đã có phép trước”.

Tình yêu cái đẹp đến đam mê đã đánh thức khí phách tiềm tàng nằm im suốt bao nhiêu năm.

Trong cảnh cho chữ hùng vĩ, có một chi tiết đáng nhớ: “Người tù viết xong một chữ viên quản ngục lại vội khúm núm cất những đồng tiền xèng đánh dấu ô chữ đặt lên phiến lục ông”, “khúm núm” không phải chỉ vì nịnh bợ mà là vì cảm phục. Khi sự cảm phục lên đến đỉnh điểm cũng là lúc kết thúc truyện. “Kẻ mê muội này xin bái lĩnh”. Một nghệ thuật tài hoa, kết thúc truyện ở cao trào. Chính nghệ thuật độc đáo đó đã nêu bật cái đẹp toàn diện, toàn mĩ và rất đặc sắc của cả người xin chữ và người cho chữ.

Dọc theo suốt chiều dài của truyện, nhân vật quản ngục luôn tồn tại với một ý nghĩa nhất định. Quản ngục không chỉ là một hình tượng độc đáo mà còn là nhân vật hội đủ những đặc điểm chung nhất của Vang bóng một thời, của quan niệm và phong cách Nguyễn Tuân: lãng mạn mà vẫn hiện thực, là tiếng nói của thiên lương, của tinh thần dân tộc, là biểu hiện của sự “yêu mến và than tiếc những cái đã qua và có sức làm sống lại một thời xưa cũ”.

Viên quan coi ngục tuy không được đặc tả như chạm như khắc khiến người người ngưỡng mộ như Huấn Cao, nhưng ở viên quan coi ngục này có điều gì cứ khiến người đọc nhớ mãi. Đó chính là sự nghịch lý giữa công việc và sở thích, giữa hoàn cảnh sống và tâm hồn của viên quản ngục. Và đó còn là tấm lòng của ông đối với cái đẹp, sự tài hoa. Với những chia sẻ trên đây của PUD, hi vọng bạn đã viết được bài văn Phân tích nhân vật viên quản ngục trong Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân) thật hay.